Бугюн биз адабиятдан ачыкъ дарс оьтгеребиз. Дарсны темасы: «Сёйлейик сююв гъакъда…»
Сююв! «Сююв»- деген недир? Ожеговну сёзлюгюне гёре «сююв» яшлар,юрекни гьиси,бирёв биревге байлавлукъ. Сююв тюрлю-тюрлю бола: Ватангъа сююв,анагъа-атагъа,балагъа сююв,улан -къызгъа бакъгъан-гьашыкълыкъ сююв.
Бизин къумукъ шаир Абдуллмежит Межитов «Юртну ийиси», «Ватан деген не затдыр ?» - деген асарларында Ватанына,юртуна багъышлангъан сюювню суратлай.Шиъруларында ата юртгъа гьасиретлигин,Ватаны ,юрту булан оьктем болувун суратлай.
Ватан деген не зат экенни айтып битдирип де болмай дей,о сёзлер булан айтып,къыйын зат англатмагъа.Ватангъа бакъгъан сюювню,яшлар ,эки сёз булан айтып болмай.Бизин арив ишлерибиз,арив хыялларыбыз ,ойларыбыз ,шолар бары да – Ватан.
Бизин белгили шаирибиз Анвар Гьажиев де «Къумукъ тюз», «Тюзню тангы», «Юртум»деген шиъруларында Къумукъ тюзге ва ата юртуна бакъгъан сюювню къужурлу келпетлер булан яратгъан.
Ватанга бакъгъан сююв, мен ойлашагъан кюйде, ата юртгъа,ана якъгъа бакъгъан сюювден башлана.Тувуп оьсген ерин урутма бир де ярамай.Гьар адам оьзюню Ватанын сюеген кюйде ,бизин юртдан чыкъгъан къумукъ халкъны пагьмулу язывчу ,шаирибиз Баммат Атаев оьзюню ата юрту Ботаюртгъа багъышлап ,огъар бакъгъан сююв гьакъда кёп арив сёзлер айтгъан.
Бу шиърусунда Баммат Атаев оьзюню юрту алдын заман нечик берекетли, халкъы нечик татывлукъда болгъанны,оьзюню ата юртуна бакъгъан сюювню суратлай. Ватанга бакъгъан сююв йимик гючлю ,гьар адамны анагъа бакъгъан сюювю де гючлю бола. Боламы да шаирлер шо теманы гётермей?
Анагъа бакъгъан сюювню бизин шаирлерибиз : А.Гьажаматов,Ж.Керимова, А.Жачаев, Ш.Альбиева, П.Абукова, М.Атабаев бек усталыкъ булан суратлагъан оьзлени шиъруларында.
Ол Жаминат Керимова оьзюню шиъруларында анагъа бакъгъан сюювню кёп гючлю кюйде суратлагъан.
Бизин шаирлени анагъа багъышлангъан шиърулары йыргъа салынып йырлана.Шолай йыргъа салынгъан шиъруланы бириси Д.Мусаеваны сёзлерине салынгъан йыр.
Яшлар,дагъы да бизин юрегибизде болагъан башгъа сююв де бар.О гьашыкълыкъ сююв.Улан-къызны арасындагъы сюювге де бизин шаирлер кёп асарлар яратгъан.Сююв бек терен гьис.Бир-бирде сююнч,бир-бирде талчыкъ.Русча айтгъанда: «Любовь-это страдание».Шаирлер оьзлени асарларында гьашыкълыкъ сюювню тюрлю-тюрлю кюйде суратлай.
Пьесада автор Асиятны уллулугъун ,ягьыны къаттылыгъын ,гьакъылыны теренлигин,,гьислерини гёзеллигин уллу усталыкъ булан суратлама бажаргъан.Асият бизин къумукъ драматургияны ингде гёзел,ингде къурч келпетлеринден бири.Ол оьзюню адамлыгъы,терен сюювю,таза юреги булан зор.
Гючлю намусу булан шо къыз дав майданда анадаш эли учун сыйлы жанын къурбан этген игит улангъа тенг бола. Шо саялы болма ярай,автор огъар дюньядагъы лап сыйлы ташлардан эсделик салар эдим дегени.
Дагъыстан халкъланы авуз поэзиясындан алсакъ «Кумухлу улан ва азайналы къыз»деген баллада да таза ва асил сюювню суратлай.
Оьзюню сюйгени оьлгенни билгенде янына барып,ону гёрюп,къаны башына чабып,оьзю де жан бере.Халкъы олай гючлю сюювге гючлю багьа берген ва бирче гёмген.
Алдынгъы заманларда сюювге башгъа кюйде къарай болгъан. Улан-къыз бир-бирин сюегенни гьали йимик аян этип айтып болмай,булкъаларда ёлугъа болгъанлар ва сюегенинде шонда «гьайт»ташлап,англата болгъанлар.
Гьали буса сиз улан-къыз бири-бири булан эришип йырлайгъан йыргъа тынглагъанны сюемен.
Муна,яшлар,мен бугюн сюювню тюрлю-тюрлю къайдаларындан таба сизге англатма къарадым.
© 2018